Sosyal yardım, toplum örgütlenmesiyle doğrudan ilintili olarak ortaya çıkan “yoksunlaşma” olgusunun hafifletilmesine, geciktirilmesine, geçici olarak giderilmesine karşı insani bir hizmet alanıdır. Sosyal yardım, mutlak anlamda insani bir olgudur. Onu harekete geçiren bizatihi insanın varlığıdır. Toplum, sosyal yardım olgusuna gerekli sorumlulukla yaklaşmadığı takdirde, ödeyeceği maliyet çok daha büyük olmaktadır.

    İnsani yaşam, ancak insanın yoksunluklarının ortadan kaldırılması ile mümkün olabilecektir. Sosyal yardım, hizmet sunumunda mutlak insani yoksunluğu önceleyerek, göreli yoksunluğa doğru bir açılım sunmaktadır. Toplumsal yapının en çok mağdur ettiği insan kitlesi sosyal yardım hizmetlerinin önceliğini oluşturmaktadır. Dolayısıyla, sosyal yardım hizmetleri ihtiyarilikten, popülizmden, partizanlıktan uzak hizmetlerdir.

    En geniş anlamı ile “sosyal yardım”, yerel ölçüler içinde asgari seviyede dahi kendisini ve bakmakla yükümlü olduğu kişileri geçindirme olanağından kendi ellerinde olmayan nedenlerden dolayı yoksun kalmış kişilere, resmi kuruluşlar veya kanunların verdiği yetkiye dayanarak yarı resmi veya gönüllü kuruluşlarca muhtaçlık tespitine ve kontrolüne dayalı olarak yapılan ve kişileri en kısa sürede kendi kendilerine yetecek hale getirmek amacını taşıyan, parasal ve nesnel sosyal gelirden oluşan bir sosyal güvenlik yöntemi ve bir sosyal hizmet alanıdır.

    Günümüzde yoksunluk, insani yoksunluğun oluşmasında en belirleyici faktör olması nedeniyle, sosyal yardım hizmetlerinin odaklandığı temel sorun olmaktadır. Dolayısıyla, sosyal yardım hizmetleri, yoksulluğun temel belirleyici olduğu bir alanda hizmet üretmek durumundadır.

    Gelişmiş ülkelerde nüfusun tamamı sosyal güvenlik şemsiyesi altındadır. Bu ülkelerde de mutlak yoksunluk önemli bir sorun olmaya başladığı için gelişmiş ülkeler konuya ciddiyetle yaklaşmakta, sosyal yardım hizmetlerini sosyal politikalarının önemli bir aracı olarak görmektedirler. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda “Sosyal Devlet” ilkesi oldukça ayrıntılı bir biçimde düzenlenmiş ve değiştirilmez kılınmıştır.

    Devletin rolü, piyasaların daha verimli ve adil bir şekilde rekabet etmesini sağlamak, adalet, savunma, güvenlik gibi hizmetleri yürütmekle sınırlı değildir. Sosyal Devlet olmanın gereği, aynı zamanda, beşeri sermayenin en değerli kaynağı olduğunun farkında olarak, eğitim, sağlık, sosyal güvenlik, konut edindirme ve sosyal hizmet alanlarının en verimli şekilde yürütülmesi için makro politikalar oluşturmak, onları hızlı ve etkili bir şekilde hayata geçirmek ve yoksullukla mücadele etmektir.

    Küreselleşen dünyanın getirdiği değişikliklere uyum sağlama ve kamu yönetiminde yeniden yapılanma ihtiyacının en temel bileşenlerinden biri, sosyal politikalara özel önem verilmesi gereğidir. Özellikle yaşanan krizlerle yıpranan ve ekonominin temel taşı olan insan kaynağının iyileştirilmesi,ülkemizin kalkınmasının önündeki belli başlı öğelerden biri olarak belirmektedir.

    Son dönemde özel sektörün rekabetçi yapısı ve kaydettiği ilerlemeler, sivil toplumun gelişimi ile eş zamanlı olarak yükselişe geçmiş, devlet bu zemini düzenleme ve kamu yararı doğrultusunda geliştirme gereği ile karşı karşıya kalmıştır.

    Devletimiz, sosyal yardımların yoksullukla mücadeledeki rolünü öne çıkaran politikalar geliştirmeyi ortaya koymuş, bu amacında kararlı adımlar atmak üzere programında “gelir dağılımında adaletin sağlanması” başlığı altında gerekli önlemlerin alınmasını öngörmüştür.

    2003 yılında ekonomik büyüme %5’in üzerine çıkmış ve ülkemiz Çin’den sonra dünyanın en hızlı büyüyen ikinci ülkesi olmuştur. Bu dönemde kişi başına düşen milli gelir 2.160 ABD Dolarından 3.000 ABD Dolarının üzerine çıkmıştır.

    Türk ekonomisi ilk defa eksi enflasyonla tanışmıştır. Ocak 2004 sonu itibariyle enflasyon oranı 10.8 e gerilemiş olup, son 31 yılın en düşük enflasyon oranı yakalanmıştır. Ocak 2005 itibariyle ise ÜFE(TEFE) 10.70, TÜFE 9.23 olarak açıklanmış, istikrar kazanan ekonomi ile uluslararası piyasalarda Türkiye’nin risk primi %8 iken %2.5’lara kadar düşmüştür.

    Makro politikalardaki başarılar, yoksul kesimin hayat standartlarının iyileşmesi yönünde önemli katkılar sağlamıştır. Bu kapsamda;

• Enflasyondaki düşüşün yanı sıra, genel fiyatlar düzeyinde yükselmelerin olmaması ve hatta enerji gibi geniş kullanım alanı bulunan kalemlerdeki fiyat düşüşleri ile yoksul kesim üzerindeki olumsuz etkiler azaltılmıştır.
• Enflasyondaki düşüş ve fiyat istikrarının sağlanması ile sabit ve düşük gelirli kesimin toplam gelirden aldığı pay artmıştır. Böylece, yoksulluk sınırı altında bulunan nüfus oranı azalmıştır.
• İç ve dış borçlanmadaki faiz oranlarında meydana gelen düşüşler, yüksek faiz oranlarının gelir dağılımı üzerindeki olumsuz etkilerini ortadan kaldırmıştır.
• Makro düzeydeki gelişmeler paralelinde verilen mikro düzeydeki desteklerle toplumda güven duygusu artarak, yoksul vatandaşlarımız geleceğe umutla bakmaya başlamıştır.
• Kişi başına düşen milli gelir artışı ve enflasyondaki düşüş ile hane halkı gelirindeki reel artışlar, toplumsal yardımlaşma ve dayanışmayı teşvik etmiştir.
• Gelir dağılımı ve yoksullukla mücadelede en etkili araçlardan biri olan istihdamın artması için, emek-yoğun sektörlerin gelişmesi amacıyla proje yardımlarına önem verilmiştir.
• 5084 Sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile yani istihdam edilen personelin ücretlerinden kesilen gelir vergisi stopajının alınmaması, yeni istihdam edilen personelin sigorta primi işveren paylarının hazine tarafından ödenmesi, kapsama dahil illerde yapılacak yatırımlara bedelsiz yatırım yeri tahsisi ve yine kapsama dahil illerde istihdam yaratan işletmelere enerji desteğinin sağlanması öngörülmüştür.
• 2003 yılında, çiftçilere tarımsal faaliyette kullanılan mazot için, kullanılan mazot miktarının %34.7’si kadar bir gelir desteği yapılmıştır. Yine 2003 yılı içerisinde hayvancılığın desteklenmesi için yem bitkileri üretimini arttırmak amacıyla çiftçilerin yatırım ve uygun görülen işletme giderlerinin %35’i, doğrudan gelir desteğiyle sübvanse edilmiştir. Ayrıca, tarımda etkili alanlar için verilen doğrudan gelir desteği, 2003’te Tarım Ve Köy İşleri Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığı tarafından ortak hazırlanan Tarımsal Üretimle İlişkili Olarak Doğrudan Gelir Desteği Ödemesi yapılmasına ve bu amaçla Çiftçi Kayıt Sistemi oluşturulmasına ilişkin Tebliğe istinaden %18.5 arttırılarak dekar başına 16 Bin YTL ye yükseltilmiştir. Ülke genelinde uygulama döneminde, Çiftçi Kayıt Sistemi’ne kayıt olmuş, tarımsal üretimde bulunan çiftçilere ödemeler,Ziraat Bankası aracılığıyla yapılacaktır.

    Bu gelişmeler ışığında, ekonomik ve sosyal yoksunluk içerisindeki vatandaşlarımız için acilen ve etkin programlar yürürlüğe konmuştur. Yoksulluk ve işsizliğin azaltılması birincil hedef olarak ele alınmış; kırsal ve kentsel alanda istihdama yönelik kalkınma projeleri hazırlanarak uygulamaya geçirilmiştir.

    Yine bu kapsamda, mutlak yoksulluk sınırının altındaki ailelerin belirlenmesi çalışmaları başlatılmış ve bu ailelere etkin sosyal yardım programları uygulanmıştır.

    Yoksulluğun tespitinde objektif yöntemler kullanılmaya başlanmış ve bu yöntemler kullanılarak belirlenen yoksul aile çocukları için eğitim ve sağlık yardımı programları hızlandırılmıştır.